Mũi tên: ->=→ (thuận nghịch: <=>). Ion ghi điện tích sau dấu mũ: SO4^2-, Fe^3+, NH4+; electron: e-. Có thể dán chữ có chỉ số như H₂SO₄. Hệ số bạn tự gõ sẽ được kiểm tra.
Kiểm tra số nguyên tử từng nguyên tố
| Nguyên tố | Vế trái | Vế phải |
|---|
Tỉ lượng: cần bao nhiêu, thu được bao nhiêu
Nhập khối lượng của một chất đã biết; công cụ tính các chất còn lại theo hệ số vừa cân bằng (phản ứng xảy ra hoàn toàn, không dư).
| Chất | Hệ số | M (g/mol) | Số mol | Khối lượng (g) |
|---|
Phương trình hay dùng trong mạ điện, thu hồi kim loại và công nghiệp
Bấm "Mở" để nạp phương trình chưa cân bằng vào công cụ và tính tỉ lượng cho mẻ của bạn.
Mạ điện — phản ứng ở điện cực 9 phương trình
- Catốt bể niken (Watts, sunfamat)Ni²⁺ + 2e⁻ → NiMỗi mol niken cần 2 mol electron; hiệu suất catốt bể Watts thường khoảng 95 %, phần còn lại sinh hydro.
- Catốt bể đồng axit (CuSO₄ + H₂SO₄)Cu²⁺ + 2e⁻ → CuBể đồng axit gần như 100 % hiệu suất; anốt đồng phốt pho tan ra bù lại Cu²⁺.
- Catốt bể bạc xyanuaAg(CN)₂⁻ + e⁻ → Ag + 2CN⁻Bạc mạ từ phức xyanua cho lớp mịn, bám tốt; xyanua tự do giải phóng ở catốt.
- Catốt bể vàng xyanua (Au(I))Au(CN)₂⁻ + e⁻ → Au + 2CN⁻Vàng hóa trị I nên 1 electron cho 1 nguyên tử: lý thuyết ≈ 122,5 mg/A·phút.
- Phản ứng phụ sinh hydro ở catốt2H⁺ + 2e⁻ → H₂Lý do hiệu suất catốt dưới 100 %; hydro sinh nhiều gây rỗ và giòn lớp mạ.
- Anốt trơ sinh oxy (bể axit)2H₂O → O₂ + 4H⁺ + 4e⁻Xảy ra ở anốt titan phủ bạch kim, chì; bể dần axit hơn nên phải kiểm pH.
- Bán phản ứng khử Cr(VI)Cr₂O₇²⁻ + 14H⁺ + 6e⁻ → 2Cr³⁺ + 7H₂O6 electron cho mỗi ion đicromat — dùng để tính lượng chất khử khi xử lý nước thải crom.
- Anốt hóa nhôm2Al + 3H₂O → Al₂O₃ + 6H⁺ + 6e⁻Màng Al₂O₃ mọc từ chính kim loại nền trong bể axit sunfuric; đo độ dày theo A·phút giống mạ.
- Catốt bể kẽm (axit hoặc kiềm không xyanua)Zn²⁺ + 2e⁻ → ZnKẽm mạ bảo vệ thép theo cơ chế anốt hy sinh.
Tiền xử lý và mạ hóa học 3 phương trình
- Tẩy gỉ thép bằng HClFe₂O₃ + 6HCl → 2FeCl₃ + 3H₂OHòa tan lớp gỉ; dùng chất ức chế để axit không ăn sâu vào thép.
- Thép bị axit sunfuric ăn khi tẩy quá lâuFe + H₂SO₄ → FeSO₄ + H₂Hydro sinh ra có thể thấm vào thép cường độ cao gây giòn — cần sấy khử hydro sau mạ.
- Mạ niken hóa học (khử bằng hypophotphit)Ni²⁺ + 2H₂PO₂⁻ + 2H₂O → Ni + 2H₂PO₃⁻ + 2H⁺ + H₂Phương trình tổng thường dẫn trong tài liệu; phản ứng có nhiều cách viết nên công cụ chỉ kiểm tra hệ số đã đặt. Lớp mạ thực tế chứa photpho.
Xử lý nước thải xưởng mạ 5 phương trình
- Khử Cr(VI) bằng natri bisunfitCr₂O₇²⁻ + 3HSO₃⁻ + 5H⁺ → 2Cr³⁺ + 3SO₄²⁻ + 4H₂OChạy ở pH khoảng 2–3; sau đó nâng pH để kết tủa Cr(OH)₃.
- Kết tủa Cr(III) bằng kiềmCr³⁺ + 3OH⁻ → Cr(OH)₃Lọc bùn hydroxit, xử lý như chất thải nguy hại.
- Phá xyanua bằng clo kiềm — giai đoạn 1CN⁻ + OCl⁻ → OCN⁻ + Cl⁻Bắt buộc pH ≥ 10: pH thấp sinh khí CNCl rất độc.
- Phá xyanua — giai đoạn 22OCN⁻ + 3OCl⁻ + H₂O → 2CO₂ + N₂ + 3Cl⁻ + 2OH⁻Oxi hóa xyanat thành N₂ và CO₂, thường hạ pH về khoảng 8,5.
- Kết tủa kim loại nặng bằng kiềmNi²⁺ + 2OH⁻ → Ni(OH)₂Cùng cách với Cu²⁺, Zn²⁺; mỗi kim loại có pH kết tủa tối ưu riêng.
Thu hồi vàng, bạc 9 phương trình
- Hòa tách vàng bằng xyanua (phương trình Elsner)4Au + 8NaCN + O₂ + 2H₂O → 4NaAu(CN)₂ + 4NaOHQuy trình khai khoáng quy mô công nghiệp; xyanua cực độc, chỉ làm ở cơ sở được cấp phép.
- Kết tủa vàng bằng bột kẽm (Merrill–Crowe)2Au(CN)₂⁻ + Zn → 2Au + Zn(CN)₄²⁻Thu vàng từ dung dịch xyanua sau hòa tách.
- Hòa tan vàng bằng nước cường toanAu + HNO₃ + 4HCl → HAuCl₄ + NO + 2H₂OSinh khí NO/NO₂ độc — làm trong tủ hút.
- Khử vàng từ dung dịch cường toan bằng SO₂2HAuCl₄ + 3SO₂ + 6H₂O → 2Au + 3H₂SO₄ + 8HClNatri metabisunfit trong nước tạo SO₂ là cách hay dùng ở xưởng kim hoàn.
- Khử vàng bằng sắt(II) sunfatHAuCl₄ + 3FeSO₄ → Au + Fe₂(SO₄)₃ + FeCl₃ + HClChọn lọc với vàng, ít kéo theo kim loại nhóm platin.
- Hòa tan bạc trong HNO₃ loãng3Ag + 4HNO₃ → 3AgNO₃ + NO + 2H₂OBước đầu tinh luyện bạc phế liệu; HNO₃ đặc cho NO₂ thay vì NO.
- Kết tủa bạc cloruaAgNO₃ + NaCl → AgCl + NaNO₃Tách bạc khỏi đồng và kim loại khác trong dung dịch nitrat.
- Điện phân thu hồi bạc từ nước hãm ảnhAg(S₂O₃)₂³⁻ + e⁻ → Ag + 2S₂O₃²⁻Bạc bám lên catốt thép không gỉ; dung dịch hãm dùng lại được.
- Thu hồi bạc bằng sắt (phản ứng thế)Fe + 2Ag⁺ → Fe²⁺ + 2AgCách đơn giản cho lượng nhỏ: phoi thép hoặc bùi nhùi thép trong dung dịch bạc.
Thu hồi đồng, mạch in 4 phương trình
- Thu hồi đồng bằng sắt vụn (xi măng hóa)Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + CuĐồng bột bám lên sắt; tốn sắt nhưng rẻ cho dung dịch loãng.
- Ăn mòn mạch in bằng FeCl₃Cu + 2FeCl₃ → CuCl₂ + 2FeCl₂Dung dịch thải chứa đồng — thu hồi được bằng điện phân hoặc thế bằng sắt.
- Hòa tan đồng trong HNO₃ đặcCu + 4HNO₃ → Cu(NO₃)₂ + 2NO₂ + 2H₂OBóc đồng khỏi bản mạch, linh kiện; sinh NO₂ màu nâu rất độc.
- Điện phân thu hồi đồng (electrowinning)2CuSO₄ + 2H₂O → 2Cu + O₂ + 2H₂SO₄Đồng bám catốt, oxy thoát ở anốt trơ, axit được tái sinh.
Công nghiệp hóa chất cơ bản 12 phương trình
- Tổng hợp amoniac (Haber–Bosch)N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃Xúc tác sắt, khoảng 400–500 °C và 150–300 bar.
- Oxi hóa amoniac (Ostwald)4NH₃ + 5O₂ → 4NO + 6H₂OLưới xúc tác platin–rhodi, khoảng 850–900 °C.
- Ostwald — oxi hóa NO2NO + O₂ → 2NO₂
- Ostwald — hấp thụ tạo HNO₃3NO₂ + H₂O → 2HNO₃ + NONO sinh ra được oxi hóa lại và quay vòng.
- Sản xuất H₂SO₄ theo phương pháp tiếp xúc2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃Xúc tác V₂O₅, khoảng 400–450 °C.
- Tạo H₂SO₄ từ SO₃SO₃ + H₂O → H₂SO₄Thực tế hấp thụ SO₃ vào H₂SO₄ đặc (oleum) rồi pha loãng, tránh mù axit.
- Điện phân dung dịch muối ăn (xút – clo)2NaCl + 2H₂O → 2NaOH + H₂ + Cl₂Màng trao đổi ion ngăn Cl₂ gặp NaOH.
- Sản xuất soda (Solvay) — tạo NaHCO₃NaCl + NH₃ + CO₂ + H₂O → NaHCO₃ + NH₄Cl
- Nung NaHCO₃ ra soda2NaHCO₃ → Na₂CO₃ + CO₂ + H₂O
- Reforming khí thiên nhiên bằng hơi nướcCH₄ + H₂O → CO + 3H₂Nguồn hydro chính cho tổng hợp amoniac và metanol.
- Chuyển hóa CO (water-gas shift)CO + H₂O ⇌ CO₂ + H₂
- Tổng hợp metanolCO + 2H₂ → CH₃OHXúc tác Cu/ZnO/Al₂O₃.
Luyện kim, vật liệu xây dựng 4 phương trình
- Lò cao luyện gangFe₂O₃ + 3CO → 2Fe + 3CO₂
- Điện phân nhôm nóng chảy (Hall–Héroult)2Al₂O₃ + 3C → 4Al + 3CO₂Anốt cacbon bị tiêu hao dần; Al₂O₃ hòa tan trong criolit nóng chảy.
- Nung đá vôi — vôi sống, clinker xi măngCaCO₃ → CaO + CO₂Nguồn phát thải CO₂ lớn của ngành xi măng ngoài phần đốt nhiên liệu.
- Tôi vôiCaO + H₂O → Ca(OH)₂Tỏa nhiệt mạnh.
Phân bón, xử lý nước 4 phương trình
- Tổng hợp urê2NH₃ + CO₂ → CO(NH₂)₂ + H₂O
- Sản xuất MAP cho phân NPKNH₃ + H₃PO₄ → NH₄H₂PO₄
- Supephotphat đơnCa₃(PO₄)₂ + 2H₂SO₄ → Ca(H₂PO₄)₂ + 2CaSO₄Sản phẩm là hỗn hợp Ca(H₂PO₄)₂ và thạch cao.
- Keo tụ nước bằng phèn nhômAl₂(SO₄)₃ + 3Ca(HCO₃)₂ → 2Al(OH)₃ + 3CaSO₄ + 6CO₂Bông Al(OH)₃ kéo cặn lơ lửng lắng xuống.
Cách nhập phương trình
- Hai vế cách nhau bằng
->,=hoặc→; phản ứng thuận nghịch dùng<=>. Các chất cách nhau bằng dấu+. - Viết hoa đúng chữ cái đầu nguyên tố; ngoặc
( )[ ]đều được; muối ngậm nước dùng dấu chấm:CuSO4.5H2O. - Ion ghi điện tích sau dấu mũ:
SO4^2-,Fe^3+; ion một nguyên tố gõ nhanhFe3+cũng được. Electron làe-, dùng cho bán phản ứng điện cực. - Không cần gõ hệ số. Nếu bạn gõ, công cụ sẽ cho biết hệ số đó đúng hay sai.
Công cụ cân bằng bằng cách nào
Mỗi nguyên tố cho một phương trình bảo toàn: tổng số nguyên tử ở vế trái bằng vế phải. Phương trình ion có thêm một phương trình bảo toàn điện tích. Công cụ giải hệ phương trình tuyến tính này bằng phân số chính xác (không làm tròn), rồi quy về bộ hệ số nguyên dương nhỏ nhất. Ví dụ KMnO₄ + HCl → KCl + MnCl₂ + Cl₂ + H₂O cho 2, 16, 2, 2, 5, 8 — bảng “Kiểm tra số nguyên tử” hiện đủ từng nguyên tố để bạn tự đối chiếu.
Cách này không cần đoán số oxi hóa, nên các phản ứng oxi hóa – khử dài vẫn ra đúng. Đổi lại, công cụ chỉ biết bảo toàn: nó không kiểm phản ứng có xảy ra thật hay không, sản phẩm có đúng không. Viết sai sản phẩm thì kết quả “cân bằng” vẫn có thể vô nghĩa về hóa học.
Khi công cụ báo “nhiều cách cân bằng”
Một số phương trình có vô số bộ hệ số cùng thỏa bảo toàn, điển hình là H₂O₂ + KMnO₄ + H₂SO₄ → K₂SO₄ + MnSO₄ + O₂ + H₂O: phương trình gộp cả phản ứng oxi hóa H₂O₂ lẫn phản ứng H₂O₂ tự phân hủy. Khi đó cần thêm thông tin hóa học (bảo toàn electron giữa chất oxi hóa và chất khử) để chọn đáp án. Hãy viết dạng ion thu gọn, tách hai phản ứng, hoặc tự gõ hệ số (ví dụ 5, 2, 3 → 1, 2, 5, 8) để công cụ kiểm tra.
Tỉ lượng: tính lượng hóa chất cho mẻ thật
Sau khi cân bằng, nhập khối lượng một chất đã biết để ra lượng các chất còn lại. Ví dụ khử Cr(VI) trong nước thải: Cr₂O₇²⁻ + 3HSO₃⁻ + 5H⁺ → 2Cr³⁺ + 3SO₄²⁻ + 4H₂O. Cứ 100 g ion đicromat (0,463 mol) cần 1,389 mol HSO₃⁻, tức khoảng 144,5 g NaHSO₃ theo lý thuyết. Thực tế phải châm dư và theo dõi bằng điện thế oxi hóa – khử (ORP), vì nước thải còn chất khác cũng tiêu thụ chất khử.
Với bán phản ứng có electron, công cụ đổi số mol electron ra điện lượng. Ví dụ Ni²⁺ + 2e⁻ → Ni: 1 g niken cần 0,0341 mol electron, tức khoảng 3 288 C hay 0,913 A·giờ ở hiệu suất dòng 100 % — cùng định luật Faraday mà máy tính mạ điện dùng.
Thư viện phương trình
Bên dưới công cụ là 50 phương trình hay gặp trong mạ điện (phản ứng ở điện cực, mạ niken hóa học, anốt hóa), xử lý nước thải xưởng mạ (khử crom, phá xyanua, kết tủa kim loại), thu hồi vàng – bạc – đồng và các quá trình công nghiệp cơ bản (amoniac, axit nitric, axit sunfuric, xút – clo, xi măng, phân bón). Mỗi phương trình đã được công cụ kiểm số nguyên tử và điện tích; bấm “Mở” để nạp vào công cụ và tính tỉ lượng.
Về các phản ứng nguy hiểm trong thư viện
Nhiều phương trình liên quan xyanua, crom hóa trị sáu, axit nitric, nước cường toan và khí độc (NO₂, Cl₂, CNCl). Thư viện để hiểu và tính toán, không phải hướng dẫn làm tại nhà: chỉ thực hiện ở cơ sở có hút khí, đồ bảo hộ, quy trình xử lý chất thải và giấy phép theo quy định.