Xem công thức và từng bước
Dung dịch mạ được bao nhiêu chi tiết
Nhập lượng kim loại có trong dung dịch, lấy theo TDS, nhãn chai hoặc phiếu phân tích. Công cụ dùng kim loại tiêu hao của mẻ ở trên để tính ra số mẻ và số chi tiết mạ được.
Ước lượng diện tích chi tiết
Chọn dạng gần nhất, nhập kích thước hoặc khối lượng, rồi bấm "Dùng số này".
Đo đường kính trong bằng thước cặp; ni tay giữa các tiệm không thống nhất.
Tính hai mặt và bốn cạnh. Mặt chạm khắc hoặc rỗng: cộng thêm 20–40 %.
Dây chuyền, lắc, vòng sợi tròn: A = 4·m / (ρ·d), đúng cho mọi vật dạng trụ, không phụ thuộc kiểu mắt xích.
Miếng dập, lá mỏng: A = 2·m / (ρ·t), bỏ qua diện tích cạnh.
Khối lượng riêng kim loại nguyên khối
Hằng số vật lý ở nhiệt độ phòng. Bấm để điền vào ô "Khối lượng riêng lớp mạ".
Công cụ tham khảo kỹ thuật, tính theo định luật Faraday với hiệu suất catốt bạn nhập. Độ dày thực tế còn phụ thuộc nhiệt độ bể, độ khuấy, độ sạch dung dịch, hình dạng chi tiết và phân bố dòng điện. Chạy mẫu thử trước khi áp dụng cho sản xuất hàng loạt. Dung dịch mạ chứa xyanua hoặc crom hóa trị sáu rất độc: làm việc có thông gió và đồ bảo hộ.
Cách dùng trong 4 bước
- Lấy số từ TDS của dung dịch: hiệu suất catốt (mg/A·phút), khối lượng riêng lớp mạ và khoảng mật độ dòng khuyến nghị. Chọn đúng kim loại và hóa trị để công cụ kiểm hiệu suất có vượt giới hạn lý thuyết không.
- Nhập dòng điện theo cách bạn đọc được: mật độ dòng (A/dm²) nếu đã biết, hoặc số ampe trên đồng hồ bộ chỉnh lưu kèm diện tích một chi tiết và số chi tiết trong mẻ — công cụ tự quy ra mật độ dòng.
- Chọn chế độ: “Biết thời gian mạ” để ra độ dày, hoặc “Biết độ dày cần đạt” để ra thời gian. Chưa biết diện tích thì dùng phần ước lượng theo hình dạng (nhẫn, mặt dây, dây tròn, tấm mỏng).
- Lưu thành “bể của tôi” để lần sau chọn lại; xuất file .json để chuyển sang máy khác. Dữ liệu nằm trong trình duyệt của bạn, không gửi lên máy chủ.
Công thức đằng sau con số
Định luật Faraday cho biết khối lượng kim loại bám lên catốt tỉ lệ với điện lượng đi qua: m = M·I·t / (n·F), trong đó M là khối lượng mol, n là số electron trao đổi, F = 96 485 C/mol. Khi dòng điện không dùng hết cho việc kết tủa kim loại (một phần sinh khí hydro), các TDS ghi sẵn hiệu suất catốt η theo mg kim loại trên mỗi ampe·phút — con số đã gồm cả hiệu suất dòng thực tế.
Từ η, mật độ dòng J (A/dm²) và khối lượng riêng ρ (g/cm³), tốc độ mạ là v = η·J / (10·ρ) µm/phút. Độ dày sau t giây là v·t/60; khối lượng phủ của cả mẻ là δ·ρ·A/10 mg với A là tổng diện tích (cm²). Bấm “Xem công thức và từng bước” dưới kết quả để thấy đúng các số bạn vừa nhập được thay vào thế nào.
Ví dụ: mạ niken 10 µm
Niken Ni(II) có M = 58,69 g/mol, n = 2, nên giới hạn lý thuyết là 58,69 / (2 × 96 485) × 60 000 ≈ 18,25 mg/A·phút. Giả sử dung dịch đạt hiệu suất dòng 95 % (bấm “Nhập % để quy đổi” trong công cụ) → η ≈ 17,34 mg/A·phút; chạy ở 3 A/dm², ρ = 8,90 g/cm³.
- Tốc độ mạ: 17,34 × 3 / (10 × 8,90) ≈ 0,584 µm/phút.
- Muốn 10 µm: 10 / 0,584 ≈ 17,1 phút, tức khoảng 17 phút 7 giây.
- Mẻ 10 chi tiết, mỗi chi tiết 20 cm² (tổng 200 cm²): dòng cần đặt là 3 × 200 / 100 = 6 A; kim loại phủ lên cả mẻ là 10 × 8,90 × 200 / 10 = 1 780 mg ≈ 1,78 g.
Các số trên chỉ để minh họa cách tính. Khi dùng thật, lấy hiệu suất và mật độ dòng từ TDS của đúng dung dịch trong bể bạn.
Một lít dung dịch mạ được bao nhiêu chi tiết
Bể mạ vàng, rhodi, palladi, platin dùng anốt không tan, nên kim loại trong dung dịch vơi dần sau mỗi mẻ. Nhập hàm lượng kim loại (g/L) ghi trong TDS hoặc trên nhãn chai vào phần “Dung dịch mạ được bao nhiêu chi tiết”. Công cụ lấy lượng kim loại tiêu hao của một mẻ ở phần trên để tính ra số mẻ và số chi tiết mạ được.
Ví dụ minh họa: mạ chớp vàng, hiệu suất catốt 10 mg/A·phút, 2 A/dm² trong 12 giây, mỗi mẻ 5 chi tiết, mỗi chi tiết 6,39 cm². Lớp vàng dày 0,0207 µm, cả mẻ tốn 1,278 mg vàng, tức 0,2556 mg cho một chi tiết. Một lít dung dịch chứa 0,8 g vàng mạ được 0,8 × 1000 / 0,2556 ≈ 3 129 chi tiết, khoảng 625 mẻ. Nói cách khác, 1 g vàng mạ được khoảng 3 900 chi tiết như vậy.
Đó là con số lý thuyết. Thực tế thấp hơn vì dung dịch bám theo hàng khi nhấc ra, móc treo cũng được mạ, và hiệu suất thường giảm khi dung dịch loãng dần. Bể cũng không nên chạy tới hết kim loại: nhập “Hàm lượng tối thiểu theo TDS” để chỉ tính phần dùng được trước khi phải bổ sung. Bể niken, đồng, kẽm, thiếc thường dùng anốt tan, kim loại được anốt bù lại trong lúc mạ, nên phép tính này không áp dụng cho các bể đó.
Vì sao độ dày thực tế lệch so với con số tính
- Phân bố dòng không đều: cạnh, góc và phần gần anốt nhận dòng cao hơn nên dày hơn; hốc sâu và mặt trong mỏng hơn. Con số tính ra là độ dày trung bình.
- Hiệu suất thay đổi theo điều kiện: nhiệt độ, độ khuấy, nồng độ kim loại và mật độ dòng đều làm η dịch chuyển — vì vậy TDS thường cho một khoảng, không phải một điểm.
- Diện tích ước lượng sai: chi tiết chạm khắc, rỗng hoặc dây xoắn có diện tích thật lớn hơn hình học đơn giản. Sai 20 % diện tích là sai 20 % mật độ dòng.
- Lớp mạ không đặc như kim loại khối: lớp mạ đen, mờ, xốp hoặc hợp kim thường nhẹ hơn; ưu tiên khối lượng riêng do nhà cung cấp ghi.
Cách chắc nhất là mạ thử một mẫu, cân trước và sau (hoặc đo bằng máy đo độ dày) rồi tính ngược lại hiệu suất thực của bể bạn, sau đó lưu số đó vào “bể của tôi”.
TDS ghi hiệu suất theo đơn vị khác thì sao?
- Theo %: bấm “Nhập % để quy đổi” — công cụ nhân với giới hạn lý thuyết của kim loại đã chọn.
- Theo g/A·giờ: nhân với 1 000 / 60 ≈ 16,67 để ra mg/A·phút.
- Vượt giới hạn lý thuyết: công cụ báo đỏ khi η cao hơn 102 % lý thuyết — thường do nhầm đơn vị hoặc chọn sai hóa trị (ví dụ vàng Au(I) tối đa ≈ 122,49 mg/A·phút, Au(III) chỉ bằng một phần ba).
An toàn khi làm việc với dung dịch mạ
Dung dịch chứa xyanua, crom hóa trị sáu hoặc axit đặc rất độc và ăn mòn. Làm việc nơi có hút khí, đeo găng tay nitrile, kính bảo hộ và tạp dề chống hóa chất; không bao giờ để dung dịch xyanua tiếp xúc với axit. Nước rửa và dung dịch thải phải xử lý theo quy chuẩn trước khi xả.Công cụ liên quan
- Bộ tính toán phân kim vàng — lượng axit cường thủy, chất kết tủa và các bước một mẻ; thu hồi bạc, bạch kim, palladium từ phế liệu vàng.
- Khối lượng mol và tỉ lượng — lượng muối cần cân để pha bể theo g/L kim loại, pha loãng dung dịch.
- Cân bằng phương trình — bán phản ứng ở điện cực và điện lượng Faraday cho một lượng kim loại.