Lô niken sulfat cập cảng đúng hẹn, nhưng bể mạ vẫn thiếu muối thêm một tuần. Hàng không lỗi. Hồ sơ khai báo hóa chất nhập khẩu bị thiếu, hoặc khai sai.
Từ 01/01/2026, Luật Hóa chất số 69/2025/QH15 có hiệu lực. Nghị định 26/2026/NĐ-CP ban hành ngày 17/01/2026, thay thế Nghị định 113/2017 và 82/2022. Nhiều hướng dẫn trên mạng vẫn dẫn Phụ lục V và mức phạt cũ.
Làm theo tài liệu cũ có giá không nhỏ. Từ 25/8/2026, doanh nghiệp không khai báo có thể bị phạt tới 60 triệu đồng và buộc tái xuất lô hàng.
Bài này đi theo góc nhìn kỹ sư hóa: hóa chất nào phải khai, khi nào được miễn, hồ sơ gồm gì, lỗi nào hay gặp.
Hóa chất nào thuộc diện phải khai báo nhập khẩu?
Quy định mới không còn danh mục riêng như Phụ lục V. Tiêu chí nằm ở mã HS của hàng hóa.
Theo khoản 1 Điều 6 Nghị định 26/2026/NĐ-CP, hóa chất thuộc chương 28 và 29 phải khai báo trước khi thông quan. Chương 28 là hóa chất vô cơ. Chương 29 là hóa chất hữu cơ.
Với xưởng mạ, ví dụ quen thuộc là niken sulfat (nhóm 2833) và axit boric (nhóm 2810). Đây là nguyên liệu thường gặp khi vận hành bể mạ điện kim hoàn. Cả hai là hợp chất đã xác định về mặt hóa học, nên thuộc diện khai báo. Theo chú giải 1(b) chương 28, hợp chất này hòa tan trong nước vẫn thuộc chương 28. Dung dịch niken sulfat pha sẵn vì vậy vẫn phải khai báo.
Khai báo chỉ là một trong bốn nhóm quản lý. Một hóa chất có thể vừa phải khai báo, vừa cần giấy chứng nhận hoặc giấy phép.
| Nhóm hóa chất | Căn cứ danh mục | Tiêu chí tra cứu (CAS và HS) | Yêu cầu quản lý |
|---|---|---|---|
| Hóa chất phải khai báo | Khoản 1 Điều 6 NĐ 26/2026 | Mã HS thuộc chương 28 hoặc 29 | Khai báo từng lô trước khi thông quan |
| Hóa chất sản xuất, kinh doanh có điều kiện | Phụ lục II NĐ 24/2026 | Tên chất và số CAS trong danh mục | Giấy chứng nhận đủ điều kiện nếu nhập để kinh doanh; công bố mục đích sử dụng nếu tự dùng |
| Hóa chất cần kiểm soát đặc biệt | Phụ lục III NĐ 24/2026 | Tên chất và số CAS, chia nhóm 1 và nhóm 2 | Giấy phép nhập khẩu |
| Hóa chất cấm | Danh mục hóa chất, khoáng vật cấm theo Luật Đầu tư (khoản 3 Điều 9 Luật Hóa chất 2025) | Tên chất và số CAS | Chỉ nhập cho mục đích luật cho phép, cần giấy phép nhập khẩu |
Cách tra nhanh: lấy số CAS ở mục thành phần của phiếu an toàn hóa chất. Dò số đó trong Phụ lục II và III Nghị định 24/2026. Sau đó xem hai số đầu của mã HS.
Các trường hợp được miễn trừ khai báo hóa chất
Khoản 7 Điều 6 Nghị định 26/2026 liệt kê năm trường hợp miễn. Doanh nghiệp được miễn vẫn chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin.
Năm trường hợp này gom lại thành ba bước kiểm tra:
- Xem lô hàng đã có giấy phép nhập khẩu hóa chất cần kiểm soát đặc biệt hoặc hóa chất cấm chưa.
- Tính khối lượng hóa chất chương 28, 29: dưới 10 kg, hoặc dưới 1 kg hóa chất mới để thử nghiệm.
- Xác định đúng mã HS, vì chỉ hỗn hợp xếp ngoài chương 28, 29 mới được miễn.
Bước 3 là chỗ kỹ sư hóa nên trực tiếp duyệt. Phụ gia bóng cho bể niken thường là hỗn hợp nhiều chất hữu cơ, nên hay xếp ngoài chương 29. Muối niken sulfat tinh khiết thì không.
Khai muối tinh khiết thành "hỗn hợp" để được miễn là hành vi bị phạt nặng nhất ở mảng này.
Bộ hồ sơ điện tử cần chuẩn bị trước khi nộp
Khoản 2 Điều 6 Nghị định 26/2026 quy định bốn thành phần hồ sơ. Chuẩn bị đủ trước khi hàng về cảng giúp tránh phí lưu kho.

| Tên tài liệu | Định dạng tệp | Tiêu chuẩn nội dung bắt buộc | Lưu ý kỹ thuật |
|---|---|---|---|
| Thông tin khai báo | Biểu mẫu nhập trên hệ thống | Thông tin tổ chức khai báo và từng hóa chất nhập khẩu | Tên chất, số CAS, mã HS khớp phiếu an toàn và hóa đơn |
| Hóa đơn thương mại | Tệp đính kèm | Bản gốc; kèm bản dịch tiếng Việt có xác thực của tổ chức nếu bằng tiếng nước ngoài | Tên hàng nên ghi tên hóa học, không chỉ mã sản phẩm |
| Phiếu an toàn hóa chất | Tệp đính kèm | 16 nội dung theo khoản 1 Điều 5 Thông tư 01/2026/TT-BCT | Dùng bản mới nhất; soát kỹ mục thành phần |
| Giấy báo hàng về cảng | Tệp đính kèm | Thay hóa đơn cho hàng phi thương mại | Chỉ dùng khi không có hóa đơn |
Bản dịch hóa đơn cần xác thực của tổ chức. Điều khoản không nhắc tới công chứng, khác với nhiều hướng dẫn cũ.
Thông tư 01/2026/TT-BCT thay thế Thông tư 32/2017/TT-BCT. Phiếu an toàn phải đủ 16 nội dung, từ nhận dạng hóa chất đến thông tin pháp luật. Cách lập phiếu an toàn hóa chất SDS chuẩn GHS sẽ có bài riêng.
Nghị định 26/2026 và Điều 5 Thông tư 01/2026 không nêu ngôn ngữ của phiếu, khác quy định cũ. Dù vậy, nên đính kèm bản tiếng Việt. Hồ sơ không bị vướng vì lý do này, và người vận hành bể cũng cần đọc được.
Quy trình 5 bước khai báo qua Cổng một cửa quốc gia
Kênh chính theo Nghị định 26/2026 là Cổng thông tin một cửa quốc gia (vnsw.gov.vn). Hệ thống Bộ Công Thương phản hồi tự động.
Do cổng chưa hoàn thiện, Cục Hóa chất thông báo khai báo tạm thời tại khaibaohoachatnhapkhau.dvctt.gov.vn. Đến tháng 10/2026, thông báo này vẫn đăng trên trang Cục Hóa chất. Trước mỗi lô, nên xem thông báo mới nhất.

Thủ tục khai báo hóa chất qua mạng gồm năm bước:
- Tạo tài khoản theo mẫu trên hệ thống, kèm thông tin của tổ chức.
- Tạo hồ sơ cho lô hàng, nhập tên, số CAS, mã HS và khối lượng từng hóa chất.
- Đính kèm hóa đơn thương mại và phiếu an toàn của từng mặt hàng.
- Kiểm lại toàn bộ thông tin, ký số nếu hệ thống yêu cầu, rồi gửi hồ sơ.
- Nhận thông tin phản hồi khai báo, rồi dùng nó để làm thủ tục hải quan.
Thông tin phản hồi có giá trị pháp lý để thông quan. Nhiều người vẫn quen gọi là giấy xác nhận khai báo hóa chất.
Sau thông quan, hải quan gửi lại tờ khai, tên hóa chất và khối lượng về Bộ Công Thương. Vì vậy, khối lượng khai báo nên khớp lượng thực nhập.
Bốn sai sót kỹ thuật khiến hồ sơ bị treo hoặc từ chối
Hệ thống phản hồi tự động, nên sai sót thường lộ ra khi hải quan kiểm tra hoặc hậu kiểm.
Số CAS không khớp giữa các chứng từ. Tờ khai, hóa đơn và phiếu an toàn phải cùng một số CAS. Muối khan và muối ngậm nước có số CAS khác nhau. Niken sulfat khan là 7786-81-4, dạng hexahydrat là 10101-97-0.
Khai sai để được miễn. Khoản 3 Điều 21 Nghị định 275/2026/NĐ-CP phạt cá nhân 20–30 triệu đồng, tổ chức gấp đôi. Lô hàng có thể bị buộc tái xuất trong 30 ngày.
Phiếu an toàn cũ hoặc thiếu mục. Phiếu thiếu một trong 16 nội dung, hoặc mục thành phần không ghi rõ chất nguy hại. Hãy xin nhà cung cấp bản mới nhất, có ngày hiệu đính.
Nhầm khai báo với giấy phép. Khai báo là thủ tục theo từng lô. Giấy chứng nhận và giấy phép là điều kiện riêng, cấp theo danh mục. Có phản hồi khai báo không miễn các quy định quản lý hóa chất nguy hiểm tại xưởng.
Thông tin bí mật thương mại
Theo khoản 2 Điều 26 Luật Hóa chất 69/2025/QH15, số CAS, số UN và tạp chất ảnh hưởng tới phân loại trong phiếu an toàn không được bảo mật. Thông tin khác có thể đề nghị bảo mật theo Điều 26 Nghị định 26/2026. Với thủ tục hải quan, Cục Hải quan cho biết không nhận chứng từ do bên thứ ba nộp trực tiếp, kể cả nhà sản xuất nước ngoài.