Bỏ qua, đến nội dung chính
Review thiết bị

Ngàm máy ảnh là gì? Bước ngoặt từ ngàm F sang ngàm Z

Cập nhật 7 phút đọc
Ống kính khẩu độ lớn đường kính rộng gắn trên thân máy ảnh mirrorless, đặt trên mặt bàn tối

Bạn mua được một ống kính cũ giá hời, mang về mới phát hiện nó không gắn vừa thân máy.

Đây là tình huống rất nhiều người gặp khi chuyển hệ hoặc mua đồ cũ. Ngàm không tương thích, vài chục triệu tiền ống kính coi như cất tủ.

Hiểu đúng về ngàm máy ảnh giúp bạn tránh sai lầm đó. Bài này giải thích ngàm máy ảnh là gì, vì sao các hãng đồng loạt chuyển sang ngàm mới và Nikon đã chuyển từ ngàm F sang ngàm Z ra sao.

Bài viết tổng hợp từ thông số của hãng và các nguồn dẫn trong bài; thiết bị tôi đang dùng thật là Nikon Z50 II với ống NIKKOR Z DX 50-250mm.

Khái niệm cơ bản về ngàm máy ảnh

Trước khi so sánh các đời máy, cần nắm ba điều: cấu tạo ngàm, khoảng cách tới cảm biến và cách thân máy trao đổi tín hiệu với ống kính.

Ngàm máy ảnh là gì

Ngàm máy ảnh là vòng kim loại nối ống kính với thân máy. Nó giữ ống kính đúng vị trí quang học và truyền tín hiệu điện giữa hai bộ phận.

Ống kính chỉ cần lệch nhẹ khỏi vị trí chuẩn, một phần khung hình sẽ mất nét. Vì vậy ngàm phải được gia công rất chính xác.

Mỗi hãng dùng ngàm riêng, không lắp chéo được nếu không có ngàm chuyển. Ống Nikon không gắn thẳng lên thân Canon hay Sony.

Khi mua ống kính cũ, hãy đọc tên ngàm trên thân ống và trong mô tả sản phẩm trước khi chốt giá.

Khoảng cách mặt bích (FFD) là gì

FFD (Flange Focal Distance) là khoảng cách từ mặt ngàm đến bề mặt cảm biến. Ống kính được thiết kế để hội tụ ảnh đúng ở khoảng cách này.

Mặt cắt ống kính và thân máy không gương lật với mũi tên đỏ chỉ khoảng cách từ mặt ngàm tới cảm biến
Ảnh minh họa: mũi tên đỏ là khoảng cách mặt bích, đo từ mặt ngàm tới bề mặt cảm biến.

Với người dùng, FFD quyết định chuyện gắn ống kính chéo hãng. Ngàm chuyển cần một khoảng trống để nằm giữa ống kính và thân máy.

Ngàm F có FFD 46,5 mm, dài hơn Canon EF (44 mm) và Sony E (18 mm). Nhờ vậy ống ngàm F gắn được lên hai hệ này qua ngàm chuyển mà vẫn lấy nét được tới vô cực.

Thân máy có FFD càng ngắn càng dễ nhận ống từ hệ có FFD dài hơn. Chiều ngược lại thường phải thêm thấu kính trung gian, chất lượng ảnh bị ảnh hưởng.

Giao tiếp điện tử giữa thân máy và ống kính

Các chân tiếp xúc trên ngàm truyền dữ liệu lấy nét, khẩu độ và chống rung. Mỗi hãng dùng giao thức riêng.

Khi bấm máy, thân máy ra lệnh đóng khẩu và điều khiển mô-tơ lấy nét. Ống kính gửi lại vị trí thấu kính, tiêu cự đang dùng và trạng thái chống rung.

Vì phụ thuộc giao thức riêng, ngàm chuyển của hãng thứ ba đôi khi mất lấy nét tự động. Ống kính vẫn lắp được, nhưng bạn phải lấy nét tay hoặc chỉnh khẩu bằng vòng cơ.

Trước khi mua ngàm chuyển, hãy xem danh sách ống kính và tính năng được hỗ trợ.

Bước ngoặt công nghệ: kỷ nguyên mirrorless

Ngàm máy ảnh không đứng yên. Sự chuyển dịch từ DSLR sang mirrorless buộc các hãng thiết kế lại toàn bộ chuẩn ngàm.

Giới hạn của ngàm máy DSLR

Máy DSLR cần khoang trống trong thân cho gương lật. Gương hắt ánh sáng lên kính ngắm quang học để bạn nhìn trực tiếp qua ống kính.

Gương cần chỗ để lật lên khi chụp, nên FFD phải đủ dài. Giới hạn vật lý này kéo theo hạn chế trong thiết kế quang học.

Ví dụ, ống góc rộng phải dùng thiết kế đảo tele (retrofocus) để vượt qua khoảng trống phía sau. Kết quả là ống to, nặng và khó giữ chất lượng đều ở rìa ảnh.

Vì sao mirrorless cần ngàm lớn và FFD ngắn

Máy mirrorless bỏ hẳn gương lật, cảm biến nhận ánh sáng trực tiếp. Không còn khoang gương, FFD có thể rút ngắn đáng kể.

FFD ngắn cho phép đặt thấu kính sau gần cảm biến. Đường kính ngàm lớn cho phép thấu kính sau to hơn, đưa ánh sáng tới rìa cảm biến ở góc ít xiên hơn.

Hai yếu tố này cộng lại cho các kỹ sư quang học nhiều tự do hơn. Họ thiết kế được ống sáng hơn và nét đều hơn tới rìa khung hình.

Kính ngắm điện tử hiển thị đúng những gì cảm biến thu được. Bạn thấy trước tác động của khẩu độ và độ phơi sáng trước khi bấm.

Từ ngàm Nikon F sang ngàm Nikon Z

Nikon là ví dụ rõ nhất cho bước ngoặt này. Hãng giữ ngàm F gần sáu thập kỷ trước khi ra mắt ngàm Z.

Đường kính ngàm 44 mm và 55 mm

Ngàm F ra đời năm 1959 cùng máy Nikon F, đường kính trong 44 mm. Đây từng là chuẩn mực của cả kỷ nguyên phim và DSLR.

Ngàm Z ra mắt tháng 8/2018 với đường kính trong 55 mm. Đây là ngàm lớn nhất trong các hệ máy full-frame hiện nay.

Biểu đồ so sánh đường kính ngàm F 44 mm với ngàm Z 55 mm và khoảng cách mặt bích của các ngàm phổ biến
Biểu đồ: đường kính ngàm F và ngàm Z vẽ đúng tỷ lệ, cùng khoảng cách mặt bích của năm ngàm phổ biến.

Chênh 11 mm nghe có vẻ nhỏ. Tính theo diện tích lỗ ngàm, ngàm Z rộng hơn ngàm F khoảng 56%.

Khoảng cách mặt bích: 46,5 mm giảm còn 16 mm

Ngàm F có FFD 46,5 mm. Ngàm Z rút xuống còn 16 mm, ngắn nhất trong các ngàm full-frame phổ biến.

Mức chênh hơn 30 mm thay đổi hoàn toàn cách bố trí thấu kính bên trong ống. Kỹ sư không còn phải dùng thiết kế bù trừ chỉ để vượt qua khoảng trống của gương lật.

Ống kính f/0.95 và tác động tới thiết kế quang học

Khẩu f/0.95 không phải điều mới với ngành ảnh. Canon đã bán ống 50mm f/0.95 từ năm 1961, Leica ra mắt Noctilux-M 50mm f/0.95 ASPH năm 2008.

Điểm đáng chú ý là Nikon chưa từng làm được khẩu này trên ngàm F. Ngàm Z giúp hãng ra mắt NIKKOR Z 58mm f/0.95 S Noct vào tháng 10/2019.

Ống Noct lấy nét tay hoàn toàn và nặng khoảng 2 kg. Nó là bài trình diễn năng lực quang học hơn là ống kính cho số đông.

Với người chụp, khẩu lớn nghĩa là dùng được tốc độ cao hơn khi thiếu sáng. Bạn cũng xóa phông mạnh hơn mà không phải đẩy ISO.

Ống kính ngàm F trên thân máy ngàm Z

Nikon không bỏ rơi người dùng cũ. Ngàm chuyển FTZ và FTZ II cho phép gắn ống ngàm F lên thân máy Z.

Ống có mô-tơ lấy nét trong thân ống như dòng AF-S, AF-P vẫn lấy nét tự động. Ống AF-D dùng mô-tơ trong thân máy DSLR thì chỉ lấy nét tay khi qua FTZ.

Tương lai của ngàm ống kính

Nikon không phải hãng đầu tiên dùng ngàm ngắn cho mirrorless. Sony E có từ năm 2010, Fujifilm X từ năm 2012.

Canon ra mắt ngàm RF vài tuần sau ngàm Z vào năm 2018. Từ đó, cả bốn hãng lớn đều dồn ống kính mới cho ngàm mirrorless.

Ống kính thường được dùng lâu hơn thân máy. Vì vậy chọn ngàm là quyết định đầu tư dài hạn, không chỉ là chọn một chiếc máy.

Trước khi mua ống kính, hãy kiểm tra ba điều:

  1. Tên ngàm của ống kính khớp với thân máy.
  2. Nếu dùng ngàm chuyển, xác nhận nó giữ được lấy nét tự động với ống của bạn.
  3. Nếu định gắn bó lâu với một hệ máy, ưu tiên ống kính ngàm mới.

Muốn hiểu rõ thêm cảm biến, màn trập và ống kính phối hợp với nhau thế nào, bạn có thể đọc bài cấu tạo máy ảnh.

Nếu bạn đã dùng máy Nikon Z và muốn ống chân dung đầu tiên, NIKKOR Z 85mm f/1.8 S là lựa chọn phổ biến cho ngàm Z.

Nguồn: Wikipedia — NIKKOR Z 58mm f/0.95 S Noct.

Để lại bình luận

Email của bạn không được công khai.