Bỏ qua, đến nội dung chính
Sáng tạo Quy tắc Looney 11

Cách chụp trăng rõ chi tiết bằng ống tele và điện thoại

Cập nhật 7 phút đọc
Người chụp ảnh ngắm mặt trăng tròn qua ống kính tele trên chân máy vào ban đêm

Trăng rằm treo trên nóc nhà, to và rõ từng mảng tối. Bạn bấm chụp, mở ảnh ra chỉ thấy một đốm trắng lóa, bé như hạt đậu giữa nền trời đen.

Đó không phải lỗi tay nghề. Ở 55mm của ống kit, trăng chỉ chiếm khoảng 3% chiều cao khung. Chế độ tự động lại đo sáng theo bầu trời đen, nên đẩy phơi sáng đến mức bề mặt trăng cháy trắng.

Cách chụp trăng đúng bắt đầu từ hai con số tự tính được: trăng rộng bao nhiêu pixel theo tiêu cự, và cần phơi sáng bao nhiêu theo quy tắc Looney 11. Cuối bài là các bước cho iPhone, Samsung và Xiaomi.

Vì sao trăng trong ảnh thường quá nhỏ và cháy trắng

Hình học quang học quyết định trăng to hay nhỏ, còn hệ thống đo sáng quyết định trăng cháy hay rõ.

Trăng tròn sáng vằng vặc trên nền trời đêm nhìn qua khoảng trống cây cối
Ảnh minh họa: Mặt Trăng trên bầu trời thực tế chỉ chiếm một góc nhìn xấp xỉ nửa độ.

Nhìn từ Trái Đất, trăng chiếm góc trông khoảng 31′, tức 0,52°, dao động từ 29,3′ ở viễn điểm đến 34,1′ ở cận điểm. Đường kính ảnh trăng trên cảm biến tính bằng:

d = f × tan(θ)

Với θ = 0,52°, tan(θ) ≈ 0,009076. Ở 55mm, d ≈ 0,499 mm. Cảm biến DX của Nikon D3400 cao 15,6 mm ứng với 4000 px, nên trăng rộng khoảng 0,499 ÷ 15,6 × 4000 ≈ 128 px.

Tiêu cự Đường kính trăng trên cảm biến DX Số px trên ảnh 6000 × 4000 Tỷ lệ chiều cao khung
55mm (ống kit) 0,499 mm ≈ 128 px 3,2%
250mm (tele DX) 2,269 mm ≈ 582 px 14,5%
500mm 4,538 mm ≈ 1164 px 29,1%
600mm 5,446 mm ≈ 1396 px 34,9%

Trên Nikon Z50 II (cảm biến cao 15,7 mm, 3712 px), trăng ở 250mm rộng khoảng 536 px. Muốn trăng to hơn chỉ có hai đường: tiêu cự dài hơn hoặc crop. Đặc tính dải tiêu cự này có trong bài đánh giá tiêu cự 50-250mm.

Cháy sáng là lỗi của đo sáng ma trận. Bầu trời đen chiếm gần hết khung, máy hiểu cảnh thiếu sáng và tăng phơi sáng, trong khi trăng được Mặt Trời chiếu như ban ngày. Cách cân bằng ISO, khẩu và tốc khi chênh sáng gắt có trong bài tam giác phơi sáng và đo sáng.

Kinh nghiệm thực tế

Lần chụp trăng đầu tiên, tôi dùng Nikon D3400 với ống AF-P DX 18-55mm VR ở 55mm, chế độ A: ISO 3200, f/5.6, máy cho tốc 1/100s. Tôi cầm tay, bật VR, canh trăng trong khung ngắm rồi bấm, lưu JPEG 6000 × 4000 px. Ảnh vẫn thấy vết miệng hố, nhưng theo phép tính trên, trăng chỉ rộng khoảng 128 px. Ảnh gốc đã xóa, thông số ghi theo trí nhớ. Theo Looney 11, bộ số này dư khoảng 7 nấc so với trăng tròn trên cao khi trời trong; tôi không còn nhớ hôm đó trăng tròn hay khuyết, cao hay thấp. Đừng lấy bộ số này làm thiết lập mẫu.

Quy tắc Looney 11 và cách thiết lập thông số máy ảnh

Looney 11 cho phơi sáng tuyệt đối, không phụ thuộc máy đo sáng đúng hay sai.

Bề mặt Mặt Trăng có suất phản chiếu trung bình chỉ khoảng 0,12, gần như nhựa đường cũ, nhưng được Mặt Trời chiếu trực tiếp như ban ngày. Vì thế Looney 11 đặt phơi sáng cho trăng tròn là f/11, tốc độ bằng nghịch đảo ISO: ISO 100 thì 1/100s.

Các con số −2.0 EV hay 1/125s trên blog bán hàng không phải tiêu chuẩn. Mức −2.0 EV chỉ bù cho đo sáng ma trận, nên kết quả đổi theo tiêu cự và bố cục.

Ống kit và tele phổ thông ở đầu tele chỉ mở tối đa khoảng f/5.6–f/6.3; NIKKOR Z DX 50-250mm f/4.5-6.3 VR ở 250mm mở tối đa f/6.3. f/5.6 sáng hơn f/11 hai nấc, nên ở ISO 100 tốc khởi điểm là khoảng 1/400s. Ở f/6.3, tối hơn khoảng 1/3 nấc, tốc còn khoảng 1/320s.

Pha trăng Khẩu theo Looney 11 Tốc ở ISO 100 Quy đổi ở f/5.6 Ghi chú
Trăng tròn trên cao f/11 1/100s 1/400s Miệng hố ít bóng
Khuyết trương (3/4) f/8 1/100s 1/200s Bù +1 nấc
Bán nguyệt (1/2) f/5.6 1/100s 1/100s Bù +2 nấc, địa hình nổi rõ
Lưỡi liềm (1/4) f/4 1/100s 1/50s Bù +3 nấc
Sát chân trời (dưới khoảng 10°) Mở thêm Tùy pha Chậm hơn 2–3 nấc Khí quyển dày làm trăng tối và đỏ hơn; mức bù tùy độ trong không khí

Bảng chỉ là điểm khởi đầu. Chụp một khung theo bảng, thêm hai khung nhanh và chậm hơn một nấc, rồi phóng to kiểm tra. Máy cho chụp RAW thì bật lên: vùng hơi dư sáng vẫn cứu được theo quy trình hướng dẫn hậu kỳ ảnh RAW.

Kỹ thuật giữ nét và chống rung khi chụp ở tiêu cự dài

Ảnh trăng mờ gần như luôn do rung máy hoặc sai nét, không phải do trăng di chuyển.

Trăng trôi khoảng 15° mỗi giờ, tức khoảng 0,004° mỗi giây. Ở 250mm, ảnh trăng dịch khoảng 250 × tan(0,004°) ≈ 0,018 mm mỗi giây. Với điểm ảnh 3,92 µm của D3400, đó là khoảng 4,6 px mỗi giây, tức 0,05 px trong 1/100s, không thể thấy trên ảnh.

  1. Gắn máy lên chân máy, siết chặt đế nối nhanh, không kéo cột giữa.
  2. Chọn Optical VR là OFF trong menu khi máy đã đứng vững trên chân máy, theo khuyến nghị trong sổ tay Nikon; máy khác hãng thì xem mục chống rung trong sổ tay của máy.
  3. Chuyển lấy nét tay, bật Live View, phóng to vào rìa trăng và xoay nét đến khi miệng hố sắc nhất.
  4. Đặt thông số theo bảng Looney 11.
  5. Bật hẹn giờ 2 giây để rung do tay bấm tắt trước khi chụp.
  6. Phóng to ảnh vừa chụp và chỉnh tốc nếu cần.

Chụp trên sân thượng tối, hãy dọn lối đi và đừng ở một mình chỗ vắng. Chân máy quyết định độ nét ở tiêu cự dài; thông số đáng xem là tải trọng thực tế và độ cứng khi không kéo cột giữa, không phải chiều cao tối đa. Mẫu dưới đây ghi tải trọng 3–5 kg theo người bán, có kẹp dùng cho cả máy ảnh và điện thoại; với ống 250mm, hãy hạ chân thấp và không kéo cột giữa.

Chụp trăng bằng điện thoại: iPhone, Samsung, Xiaomi

Điện thoại có cảm biến nhỏ và tiêu cự ngắn, nên nguyên tắc là cố định máy và giành lại quyền kiểm soát phơi sáng.

Bàn tay cầm điện thoại thông minh gắn trên giá kẹp đang hướng về mặt trăng
Ảnh minh họa: chụp trăng bằng điện thoại cần cố định máy và khóa đo sáng.
  1. Gắn điện thoại vào chân máy hoặc tựa chắc lên mặt phẳng.
  2. Chạm và giữ vào trăng trên màn hình đến khi hiện khóa nét và phơi sáng (AE/AF Lock).
  3. Kéo thanh bù sáng xuống đến khi trăng hiện vân xám và nền trời đen sâu.
  4. Giữ zoom ở mức quang học tối đa, không đẩy zoom số quá mức.
  5. Dùng hẹn giờ hoặc remote Bluetooth để không chạm làm rung máy.

Theo trang hỗ trợ của Xiaomi, một số máy có chế độ chụp trăng riêng với zoom từ 5X đến 60X tùy máy. Với Samsung, tháng 3/2023 người dùng chụp ảnh trăng cố tình làm mờ mà máy vẫn cho ra vân miệng hố. Samsung sau đó giải thích rằng Tối ưu bối cảnh (Scene Optimizer) kết hợp siêu phân giải đa khung hình với mô hình học sâu nhận diện bề mặt trăng để bù chi tiết. Ảnh từ các chế độ này có phần do AI xử lý, không thuần quang học.

Thuật toán chụp trăng trên điện thoại thay đổi theo bản cập nhật; thông tin trên kiểm tra tháng 10/2026. Giá kẹp có ren gắn chân máy kèm remote Bluetooth là phụ kiện rẻ, giúp cho bước 1 và bước 5.

Lịch ngắm trăng và kinh nghiệm canh thời điểm

Chọn đúng pha và đúng giờ quan trọng ngang thông số.

Siêu trăng lớn hơn tối đa khoảng 14% và sáng hơn khoảng 30% so với trăng ở viễn điểm, không phải so với trăng tròn trung bình. So với trung bình, chênh lệch chỉ khoảng 7%, khó thấy nếu không đặt hai ảnh cạnh nhau.

Thời điểm Vị trí trăng Lời khuyên
Trăng tròn vừa mọc Sát chân trời phía đông Chụp kèm cảnh, tăng phơi sáng so với bảng
Trăng tròn lên cao Giữa trời Theo đúng Looney 11, miệng hố kém nổi khối
Trăng bán nguyệt đầu tối Cao trên trời Đẹp nhất cho chi tiết miệng hố, bù +2 nấc
Mây mỏng hoặc khói bụi Bất kỳ Chụp thử, chỉnh tốc theo ảnh thực tế

Muốn nhiều chi tiết thì đừng chỉ chờ rằm: bóng đổ dài dọc ranh giới sáng tối của trăng bán nguyệt làm địa hình nổi khối hơn trăng tròn.

Câu hỏi thường gặp khi chụp ảnh mặt trăng

Làm thế nào để chụp ảnh mặt trăng rõ nét bằng điện thoại Samsung?
Cố định máy, chạm giữ vào trăng để khóa nét và phơi sáng, rồi hạ thanh bù sáng đến khi thấy vân xám. Dùng mức zoom quang học lớn nhất của máy. Chế độ Tối ưu bối cảnh có dùng AI để bù chi tiết, nên ảnh rõ nhưng không thuần quang học.
Điện thoại iPhone 13 có chụp được chi tiết mặt trăng không?
Có, nhưng trăng sẽ nhỏ. iPhone 13 bản thường không có camera tele, chỉ zoom số tối đa 5x; bản 13 Pro có camera tele 3x và zoom số đến 15x. Hãy khóa phơi sáng, kéo bù sáng xuống và cố định máy để giữ vân miệng hố.
Vì sao khi chụp ảnh mặt trăng luôn bị cháy sáng thành một đốm trắng tròn?
Vì máy đo sáng theo cả khung, mà bầu trời đen chiếm gần hết khung nên máy tăng phơi sáng quá mức, trong khi trăng được Mặt Trời chiếu trực tiếp. Đặt phơi sáng tay theo Looney 11, khởi điểm f/11 và tốc bằng 1/ISO, trăng sẽ hết cháy trắng.

Để lại bình luận

Email của bạn không được công khai.