Bỏ qua, đến nội dung chính
Sáng tạo

Kính lọc filter là gì? Cách dùng CPL và ND chụp phong cảnh

Cập nhật 6 phút đọc
Tay người chụp đang lắp kính lọc tròn vào ống kính máy ảnh đặt trên chân máy cạnh thác nước

Bạn đứng trước hồ nước lúc trưa nắng. Bầu trời trong ống ngắm nhạt màu, mặt nước lóa trắng phản chiếu.

Chụp xong xem lại, mây mất chi tiết, nước không thấy đáy. Kéo saturation hết cỡ khi hậu kỳ thì trời lại xanh giả.

Vấn đề nằm ở ánh sáng phản xạ và ánh sáng quá mạnh, thứ phần mềm khó sửa sau khi chụp. Bài này giải thích kính lọc filter là gì, cách dùng CPL và ND để xử lý ngay tại hiện trường.

Kính lọc (filter) máy ảnh là gì

Kính lọc là tấm kính quang học gắn trước ống kính. Nó tác động vào ánh sáng trước khi ánh sáng tới cảm biến.

Tác dụng chính là làm những việc hậu kỳ khó thay thế: khử phản xạ, giảm cường độ sáng và cân bằng vùng sáng tối. Với ảnh phong cảnh, kính lọc gần như là đồ nghề bắt buộc.

Các loại kính lọc phổ biến

Ba loại dùng nhiều nhất là CPL (phân cực tròn), ND (giảm sáng trung tính) và GND (giảm sáng chuyển tiếp). Mỗi loại giải quyết một vấn đề ánh sáng khác nhau.

CPL xử lý phản xạ và độ đậm màu trời. ND kéo dài thời gian phơi sáng. GND làm tối phần trời để cân bằng với mặt đất trong cùng khung hình.

Kính lọc tròn vặn ren theo đường kính ghi trên ống kính, ví dụ 62 mm hay 77 mm. Kính dạng tấm vuông cần thêm khung giữ, hợp với GND.

Filter CPL: bầu trời xanh sâu và mặt nước trong

Đây là kính lọc nên có đầu tiên khi chụp phong cảnh ngoài trời.

So sánh bầu trời và mặt hồ trước và sau khi dùng kính lọc phân cực CPL
Ảnh minh họa: bên phải dùng CPL, trời xanh đậm hơn và phản chiếu trên mặt nước giảm, nhìn thấy đá dưới đáy.

Kính lọc phân cực CPL hoạt động như thế nào

CPL chặn phần ánh sáng phân cực phản xạ từ mặt nước, kính, lá cây ướt. Màu sắc vì thế đậm và tương phản hơn.

Với bầu trời, cơ chế khác một chút. Phân tử khí tán xạ ánh sáng mặt trời theo hiện tượng tán xạ Rayleigh. Ánh sáng tán xạ phân cực mạnh nhất ở vùng trời cách mặt trời 90 độ.

Vì vậy hiệu ứng CPL lên bầu trời mạnh nhất khi hướng chụp vuông góc với hướng mặt trời. Ở góc này, trời xanh đậm nhất.

Với mặt nước, phản xạ phân cực mạnh nhất quanh góc Brewster. Với nước, góc này khoảng 53 độ so với pháp tuyến, tức máy nhìn xuống mặt nước khoảng 37 độ.

Thao tác xoay CPL

Sau khi lắp, xoay vòng ngoài của CPL thật chậm trong lúc nhìn ống ngắm hoặc màn hình. Màu trời và độ nổi của mây thay đổi rõ.

Dừng ở điểm mây trắng tách rõ nhất khỏi nền trời. Xoay quá tay làm trời tối bất thường, mất tự nhiên.

CPL cũng ăn mất khoảng 1–2 stop sáng. Hãy để máy đo sáng lại sau khi lắp.

Lưu ý về góc mặt trời và ống góc rộng

Chụp ngược sáng hoặc xuôi sáng hoàn toàn, hiệu ứng CPL lên trời gần như không đáng kể.

Với ống góc siêu rộng, khung hình bao cả vùng trời phân cực mạnh lẫn yếu. Bầu trời dễ bị một dải tối loang, cần cân nhắc khi trời chiếm diện tích lớn.

Filter ND: kéo dài thời gian phơi sáng

Nếu CPL xử lý màu, ND xử lý thời gian. Đây là chìa khóa cho ảnh phơi sáng dài giữa ban ngày.

Ý nghĩa các chỉ số ND8, ND64, ND1000

ND ghi theo hệ số giảm sáng. Hệ số bằng 2 mũ n, trong đó n là số stop bị giảm.

Một số hãng ghi theo mật độ quang học OD. Công thức là OD = log₁₀(1/T), với T là tỷ lệ ánh sáng đi qua.

Ký hiệu Mật độ quang học Số stop giảm Ví dụ: gốc 1/60 s thành
ND8 0,9 3 1/8 s
ND64 1,8 6 khoảng 1 s
ND1000 3,0 khoảng 10 khoảng 17 s

ND1000 cho qua 1/1000 lượng sáng, gần bằng 2¹⁰ = 1024. Vì vậy nó thường được gọi là kính 10 stop.

Kính ND biến thiên (Variable ND)

Kính ND biến thiên gồm hai lớp phân cực xếp chồng. Xoay vòng ngoài là thay đổi mức giảm sáng trong một dải, ví dụ vài stop.

Loại này tiện cho quay video và chụp nhanh vì không phải tháo lắp nhiều kính. Đổi lại, khi vặn gần mức tối đa, ảnh góc rộng dễ hiện vệt tối hình chữ X.

Một số bộ kính gộp ND biến thiên với CPL trong cùng hệ thống. Khi đó cần xoay đúng vòng của từng lớp, đừng nhầm lẫn.

Thiết lập thông số khi lắp ND

Trước khi lắp kính, đo sáng và lấy nét ở chế độ bình thường. Sau đó chuyển sang chế độ M, giữ nguyên khẩu độ và ISO.

Gạt lấy nét sang MF để máy không đi tìm nét lại qua lớp kính tối. Lắp ND rồi nhân thời gian phơi sáng với hệ số của kính.

Với ND64, thời gian phơi sáng tăng 64 lần so với thông số gốc. Phơi trên 30 giây thì cần chế độ Bulb và remote hoặc hẹn giờ.

Phơi sáng thác nước bằng kính lọc ND

Đây là ứng dụng phổ biến nhất của ND ngoài hiện trường.

Chuẩn bị thiết bị

Chân máy chắc chắn là điều kiện tiên quyết. Remote hoặc chế độ hẹn giờ 2 giây giúp tránh rung khi bấm.

Giữa ban ngày, ND64 hoặc ND1000 thường phù hợp. Chọn hệ số theo độ sáng hiện trường và mức mượt bạn muốn cho dòng nước.

Với máy DSLR, che kính ngắm khi phơi lâu để ánh sáng không lọt vào làm lệch đo sáng và gây vệt sáng.

Quy trình 4 bước tạo hiệu ứng dải lụa

  1. Dựng chân máy, lấy nét vào thác nước rồi chuyển sang lấy nét tay.
  2. Chuyển sang chế độ M, hạ ISO về mức thấp nhất của máy.
  3. Khép khẩu về f/8 đến f/11 để cả khung hình nét đều.
  4. Lắp ND và kéo dài tốc độ màn trập, bắt đầu thử từ 1/2 đến 2 giây.
Thác nước trước và sau khi dùng kính lọc ND phơi sáng dài, dòng nước mượt như dải lụa
Ảnh minh họa: bên trái tốc độ nhanh đóng băng giọt nước, bên phải phơi sáng dài làm dòng nước mượt.

Mức 1/2 đến 2 giây chỉ là điểm xuất phát. Nước chảy xiết có thể đã mượt ở 1/4 giây, dòng chảy chậm có khi cần hơn 10 giây.

Giữa trưa, ở f/11 và ISO thấp nhất, ảnh vẫn dư sáng nếu không có ND. Đó là lý do kiểu ảnh này gần như luôn cần kính lọc.

Chụp thử vài kiểu và xem histogram để chỉnh lại thời gian. Đá và rêu xung quanh phải nét, chỉ riêng dòng nước được phép mờ.

Nếu bạn muốn một bộ vừa có ND vừa có CPL để thử cả hai kỹ thuật trên, bộ kính Kase dưới đây gộp ND biến thiên với CPL.

Để lại bình luận

Email của bạn không được công khai.