Bạn đứng giữa cửa hàng máy ảnh, tay cầm hai ống kính. Một chiếc nhỏ gọn, một chiếc to và nặng hơn hẳn.
Chọn sai, bạn sẽ vác một món đồ nặng suốt chuyến du lịch. Hoặc tệ hơn, bỏ lỡ khoảnh khắc vì không kịp đổi góc chụp.
Bài này so sánh ống kính Prime và Zoom bằng thông số cụ thể của từng loại. Cuối bài là gợi ý nên chọn loại nào cho từng thể loại chụp.
Bài viết tổng hợp từ thông số của hãng và các nguồn dẫn trong bài; thiết bị tôi đang dùng thật là Nikon Z50 II với ống NIKKOR Z DX 50-250mm.
Tổng quan về hai loại ống kính
Trước khi so sánh, cần hiểu bản chất của từng loại.
Ống kính Prime là gì
Ống kính Prime chỉ có một tiêu cự cố định, ví dụ 35mm hay 50mm.
Không cần cơ chế đổi tiêu cự nên cấu tạo thường gọn hơn. Ví dụ, Canon EF 50mm f/1.8 STM chỉ có 6 thấu kính xếp trong 5 nhóm.
Con số này thay đổi theo từng ống. Các ống prime khẩu lớn đời mới có thể dùng 10–15 thấu kính để sửa quang sai.
Ống kính Zoom là gì
Ống kính Zoom cho phép đổi tiêu cự trong một dải, ví dụ 24-70mm hay 70-200mm.
Để làm được việc này, nhà sản xuất xếp nhiều nhóm thấu kính di chuyển qua lại bên trong. Canon EF 70-200mm f/2.8L IS III có 23 thấu kính chia thành 19 nhóm.
Nikon NIKKOR Z 70-200mm f/2.8 VR S có 21 thấu kính trong 18 nhóm. Cấu tạo phức tạp là cái giá cho sự linh hoạt về tiêu cự.
So sánh kỹ thuật Prime và Zoom
Đây là phần cốt lõi khi so sánh ống kính Prime và Zoom trên phương diện kỹ thuật.
Tiêu cự và sự linh hoạt khung hình
Zoom cho bạn đổi bố cục ngay tại chỗ mà không phải di chuyển. Đây là lợi thế lớn khi không gian chụp chật hoặc không thể tiến lùi.
Prime buộc bạn “zoom bằng chân”, tức tự đi lại để có bố cục mong muốn. Nhiều người cho rằng cách này rèn tư duy bố cục tốt hơn.
Đi chơi với một ống zoom là đủ. Đi với prime, bạn phải chọn tiêu cự trước và chấp nhận mang thêm ống khi cần.
Khẩu độ và khả năng chụp thiếu sáng
Số f được tính bằng N = f/D, trong đó f là tiêu cự và D là đường kính đồng tử vào của ống kính.
Prime dễ đạt khẩu f/1.8, thậm chí f/1.4 hay f/1.2 với kích thước hợp lý. Zoom tiêu chuẩn thường dừng ở f/2.8 hoặc f/4.
Chênh lệch giữa f/1.4 và f/2.8 là 2 stop, tức gấp 4 lần lượng sáng. Khi chụp thiếu sáng, đó là khác biệt giữa ISO 1600 và ISO 6400.
T-stop: lượng sáng thực tế tới cảm biến
Số f là thông số hình học. Nó chưa tính phần ánh sáng bị mất khi đi qua các lớp kính.
T-stop là số f đã hiệu chỉnh theo độ truyền sáng: T = N / √(độ truyền sáng). Ví dụ ống f/2.8 cho qua 80% ánh sáng sẽ có T ≈ 2,8 / √0,8 ≈ 3,1.
Zoom nhiều thấu kính hơn nên thường hao sáng nhiều hơn prime một chút. Lớp phủ chống phản xạ hiện đại giữ mức chênh này nhỏ.
Khi chụp ảnh, máy đo sáng qua ống kính nên tự bù phần hao này. T-stop quan trọng hơn với quay phim, khi cần đổi ống mà giữ nguyên độ sáng.
Độ sắc nét và quang sai
Prime được tối ưu cho đúng một tiêu cự. Nhờ vậy quang sai màu, tức viền tím hoặc xanh ở vùng tương phản cao, thường được kiểm soát tốt hơn.
Zoom phải thỏa hiệp trên cả dải tiêu cự. Độ nét và méo hình thường không đều giữa đầu rộng, đoạn giữa và đầu tele.
Khoảng cách này đã hẹp lại nhiều. Các ống zoom f/2.8 cao cấp đời mới cho độ nét rất gần ống prime cùng tầm.
Trọng lượng và tính cơ động
Prime khẩu vừa phải như 35mm f/1.8 hay 50mm f/1.8 thường nhỏ và nhẹ hơn hẳn ống zoom.
Prime khẩu rất lớn thì khác. Một ống 85mm f/1.2 có thể nặng hơn nhiều ống zoom tiêu chuẩn.
Hãy tự hỏi mình sẽ đeo máy bao lâu mỗi ngày. Câu trả lời thường quyết định phần lớn lựa chọn.
Ống kính Prime phát huy ở thể loại nào
Hai thể loại hưởng lợi rõ nhất từ prime là chân dung và đường phố.
Chân dung: xóa phông mạnh
Khẩu độ lớn của prime cho độ sâu trường ảnh mỏng. Hậu cảnh tan thành những đốm sáng tròn mềm.

So với ống zoom chụp cùng cảnh ở f/4, hậu cảnh của prime f/1.4 mờ hơn rõ rệt. Chủ thể vì thế nổi bật hẳn lên.
Với chân dung, tiêu cự 85mm trên máy full-frame là lựa chọn kinh điển. Ống Viltrox AF 85mm f/2.0 EVO là một ví dụ giá dễ tiếp cận, nặng khoảng 340 g theo công bố bản ngàm Sony E.
Đường phố: gọn nhẹ và kín đáo
Chụp đường phố cần nhanh và kín đáo. Một ống prime nhỏ giúp bạn hòa vào đám đông mà không gây chú ý.

Trọng lượng nhẹ giúp bạn đeo máy cả ngày không mỏi. Máy luôn sẵn sàng khi khoảnh khắc xuất hiện.
Ống kính Zoom là vũ khí cho bối cảnh nào
Zoom thắng ở nơi không có thời gian đổi ống hoặc không thể tiến gần chủ thể.
Báo chí, sự kiện và đám cưới
Trong đám cưới hay sự kiện, khoảnh khắc chỉ xảy ra một lần. Không có thời gian đổi ống hay chạy tới lui tìm vị trí.
Ống zoom 24-70mm f/2.8 cho phép chuyển từ toàn cảnh sang cận mặt chỉ bằng một cú xoay vòng zoom.
Thể thao và động vật hoang dã
Bạn không thể tiến lại gần cầu thủ đang thi đấu hay một con chim đang kiếm mồi. Đây là lúc ống zoom tele phát huy giá trị.

Ống 70-200mm hoặc dài hơn giúp kéo gần chủ thể mà vẫn giữ khoảng cách. Bạn cũng đổi khung hình kịp theo diễn biến.