Xưởng mạ kim hoàn thải ra dung dịch mạ bạc đã dùng mỗi tuần. Bên trong đó vẫn còn bạc chưa được tận thu.
Nước rửa phim đen trắng cũng vậy. Sau khi tráng, dung dịch định hình (fixer) thường bị đổ thẳng xuống cống.
Theo tài liệu J-212 của Kodak, fixer đưa vào điện phân thu hồi thường chứa khoảng 2–12 g bạc mỗi lít. Với xưởng xử lý hàng trăm lít mỗi tháng, đây là khoản thất thoát đáng kể.
Bài viết trình bày nguyên lý, thông số và vật liệu điện cực để thiết lập bể điện phân thu hồi bạc. Đồng thời chỉ rõ khác biệt giữa dung dịch mạ chứa xyanua và fixer chứa thiosulfat — hai loại có mức độ rủi ro rất khác nhau.
Vì sao nước thải xi mạ và nhiếp ảnh chứa nhiều bạc?
Mỗi ngành giữ bạc trong dung dịch theo một cơ chế riêng.
Trong ngành kim hoàn, bạc trong bể mạ tồn tại dưới dạng phức với xyanua. Phức này giữ ion bạc tan ổn định trong suốt quá trình mạ.
Trong nhiếp ảnh phim, cơ chế khác hẳn. Khi tráng phim, fixer chứa natri thiosulfat hòa tan phần bạc halogenua chưa bị ánh sáng tác động. Bạc đi vào dung dịch dưới dạng phức bạc–thiosulfat.
Hai dung dịch đến từ hai ngành khác nhau, nhưng đều là nguồn bạc hòa tan có thể thu hồi bằng điện phân.
Nguyên lý điện phân thu hồi bạc
Nguyên lý dựa trên phản ứng khử tại catốt (cực âm). Ion bạc nhận electron và bám lại thành kim loại:
Ag⁺ + e⁻ → Ag
Tại anốt (cực dương), phản ứng oxy hóa diễn ra tùy vật liệu điện cực và thành phần dung dịch.
Tốc độ thu hồi tuân theo định luật Faraday. Với bạc, 1 ampe-giờ về lý thuyết kết tủa được khoảng 4,02 g kim loại ở hiệu suất dòng 100%.
Trên thực tế, một phần dòng điện bị tiêu hao cho phản ứng phụ. Lượng bạc thu được vì vậy luôn thấp hơn con số lý thuyết.

Thông số kỹ thuật cho bể điện phân
Thông số quan trọng nhất không phải điện áp, mà là mật độ dòng điện tại bề mặt catốt.
Với fixer nhiếp ảnh, mật độ dòng thường được khuyến nghị trong khoảng 0,15–0,5 A/dm². Đây là khoảng tham khảo, không phải hằng số cho mọi loại fixer.
Mỗi loại fixer có nồng độ bạc và độ pha loãng khác nhau. Luôn bắt đầu ở mức dòng thấp, sau đó tăng dần và quan sát màu lớp bạc bám trên catốt.
Lớp bạc chuyển xám đen thay vì trắng ánh kim là dấu hiệu dòng điện đã vượt ngưỡng phù hợp.

Chọn vật liệu điện cực
Catốt phổ biến trong thu hồi bạc là thép không gỉ dòng 300, như mác 304 hoặc 316. Bạc bám trên thép không gỉ dễ cạo hoặc bóc ra để thu hoạch.
Anốt thường dùng graphite vì vật liệu này không hòa tan vào dung dịch trong quá trình điện phân kéo dài.
Thiết lập bể điện phân mini tại xưởng
Quy trình cơ bản gồm bốn bước.
- Lọc dung dịch cũ qua vải lọc mịn để loại bỏ cặn rắn.
- Lắp catốt thép không gỉ và anốt graphite vào bể, cách nhau khoảng 3–5 cm, không để chạm nhau.
- Cấp nguồn DC chỉnh được, bắt đầu ở mức dòng thấp nhất theo khuyến nghị.
- Theo dõi dòng điện và màu lớp bám mỗi 15–20 phút; khi tốc độ bám chậm lại rõ rệt, phần lớn bạc đã được thu hồi.

Khắc phục lỗi: vì sao bạc thu hồi bị đen tủa?
Lỗi phổ biến nhất là dung dịch chuyển đen kèm mùi khó chịu, thay vì tạo lớp bạc sáng.
Nguyên nhân là thiosulfat bị phân hủy khi dòng điện quá cao so với lượng bạc còn trong dung dịch. Phản ứng phụ tạo ra bạc sunfua (Ag₂S) — kết tủa đen, giá trị thấp và tốn công tinh chế lại.
Một kịch bản hay gặp: thợ vặn nguồn lên cao để "cho nhanh". Chỉ sau vài phút, dung dịch chuyển đen kịt, bốc mùi trứng thối, và bạc trong mẻ đó lẫn thành bùn sunfua.
Kodak cũng lưu ý hiện tượng này xảy ra khi cố ép thu bạc xuống quá thấp, dưới khoảng 200 mg/L. Phần bạc cuối cùng nên thu bằng cách khác, như cho dung dịch chảy qua lõi bùi nhùi thép để bạc thế chỗ sắt.
Bài học rút ra: tốc độ thu hồi phụ thuộc vào việc giữ dòng điện ổn định, không phải vặn điện áp lên tối đa.
Quy tắc an toàn hóa chất và xử lý nước thải
Hai loại dung dịch trong bài có rủi ro khác nhau, và nguy hiểm nhất là khi chúng gặp nhau.
An toàn hóa chất
Dung dịch mạ chứa xyanua gặp axit sinh khí HCN có thể gây tử vong. Nhiều loại fixer có tính axit, nên tuyệt đối không trộn fixer với dung dịch xyanua và không dùng chung bể, can chứa. Fixer bị điện phân quá dòng sinh khí H₂S (mùi trứng thối) và SO₂ gây kích ứng hô hấp. Luôn thao tác trong tủ hút hoặc nơi thông gió mạnh, đeo găng chống hóa chất và kính bảo hộ.Sau khi thu hồi, dung dịch còn lại vẫn chứa hóa chất và kim loại. Nó cần được xử lý đúng quy định trước khi thải bỏ, không đổ thẳng ra môi trường.
Dung dịch mạ bạc đến từ chính các bể mạ điện kim hoàn trong xưởng. Thu hồi đều đặn giúp giảm cả thất thoát lẫn tải lượng kim loại trong nước thải.
Bể điện phân nhỏ cần nguồn một chiều ổn định. Khi chọn nguồn, nên ưu tiên loại chỉnh được điện áp và giới hạn được dòng điện.